وابستگی و اختلال حافظه؛ عوارضی که نباید نادیده گرفته شوند
دکتر احمد احراری، داروساز و کارشناس مصرف منطقی و تجویز منطقی دارو در مدیریت غذا و دارو ی دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه داروهای آرامبخش و خوابآور، گفت: مصرف بدون تجویز و مصرف طولانیمدت داروهایی مانند آلپرازولام، کلونازپام، دیازپام و کلردیازپوکساید میتواند عوارضی از جمله وابستگی، اختلال حافظه، کاهش تمرکز و در برخی موارد علائم شدید ترک را به دنبال داشته باشد.
وی با اشاره به اینکه داروهای گروه بنزودیازپینها از داروهای مؤثر در درمان برخی اختلالات اضطرابی، انواع خاصی از بیخوابی، تشنج و برخی شرایط پزشکی هستند، افزود: «مؤثر بودن این داروها به معنای بیخطر بودن مصرف خودسرانه آن ها نیست و استفاده از این داروها باید بر اساس تشخیص پزشک و با رعایت دوز و مدت درمان انجام شود.»
دکتر احراری اظهار کرد: بنزودیازپینها با کاهش فعالیت سیستم عصبی مرکزی موجب کاهش اضطراب، ایجاد آرامش و خوابآلودگی میشوند. همین اثر سریع ممکن است باعث شود برخی افراد برای رفع اضطراب یا مشکلات خواب، بدون بررسی علت اصلی مشکل به مصرف این داروها روی آورند و در نهایت مصرف کوتاهمدت آنها به مصرف طولانیمدت تبدیل شود.
وابستگی؛ یکی از مهمترین نگرانیها
این کارشناس مصرف منطقی و تجویز دارو با اشاره به احتمال ایجاد تحمل و وابستگی در مصرف منظم و طولانیمدت بنزودیازپینها گفت: ممکن است فرد به مرور برای دستیابی به اثر قبلی احساس نیاز بیشتری به دارو پیدا کند یا تصور کند بدون مصرف آن قادر به خوابیدن یا کنترل اضطراب خود نیست.
وی همچنین درباره قطع ناگهانی این داروها هشدار داد و افزود: در افرادی که برای مدتی بهطور منظم از بنزودیازپینها استفاده کردهاند، قطع ناگهانی میتواند با علائمی مانند اضطراب، بیخوابی، تحریکپذیری، لرزش و در موارد شدید تشنج همراه باشد؛ بنابراین کاهش دوز این داروها باید با نظر پزشک و بهصورت تدریجی انجام شود.
مصرف همزمان با الکل و برخی داروها میتواند خطرناک باشد
دکتر احمد احراری یکی دیگر از نگرانیهای مهم را مصرف همزمان بنزودیازپینها با الکل و داروهای مهارکننده سیستم عصبی مرکزی عنوان کرد و گفت: مصرف همزمان این داروها با داروهای اپیوئیدی مانند متادون و برخی مسکنهای مخدر میتواند اثرات آرامبخشی را تشدید کند و در موارد شدید موجب کاهش سطح هوشیاری و اختلال تنفس شود؛ عارضهای که میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
سالمندان؛ نیازمند توجه بیشتر
وی با اشاره به حساسیت بیشتر سالمندان نسبت به اثرات داروهای آرامبخش خاطرنشان کرد: سالمندان ممکن است بیشتر در معرض عوارضی مانند خوابآلودگی، گیجی، اختلال تعادل و زمینخوردن قرار گیرند. از این رو، مصرف این داروها در سالمندان باید با توجه دقیق به شرایط بیمار، سایر داروهای مصرفی و احتمال بروز عوارض انجام شود.
هر بیخوابی نیازمند داروی خوابآور نیست
وی تأکید کرد: هر نوع بیخوابی یا اضطراب الزاماً نیازمند مصرف بنزودیازپینها نیست و اختلالات خواب میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند.
دکتر احمد احراری افزود: در صورت تداوم مشکلات خواب، علت زمینهای باید توسط پزشک بررسی شود و بسته به علت مشکل، اصلاح الگوی خواب، فعالیت بدنی، کاهش مصرف کافئین و برخی مداخلات رفتاری میتواند در مدیریت اختلالات خواب مؤثر باشد.
دکتر احراری همچنین توصیه کرد بیماران هنگام مراجعه به پزشک یا داروساز، فهرست تمامی داروها و فرآوردههایی را که مصرف میکنند اعلام کنند تا احتمال تداخلات دارویی و بروز عوارض کاهش یابد.
وی یادآور شد: مصرف این داروها میتواند موجب کاهش هوشیاری و سرعت واکنش شود؛ بنابراین پس از مصرف، رانندگی و انجام فعالیتهایی که به تمرکز و هوشیاری کامل نیاز دارند باید با احتیاط انجام شود و در صورت وجود خوابآلودگی یا کاهش هوشیاری، از انجام آنها خودداری شود.
دکتر احمد احراری در پایان تأکید کرد: مصرف منطقی دارو، آگاهی از عوارض و پرهیز از خوددرمانی، سه گام مهم برای پیشگیری از وابستگی و عوارض ناشی از مصرف نادرست داروهای آرامبخش و خوابآور است.


